پشم فرشی پشمی درشت با قطر بیش از ۳۳ میکرون، فردار و اغلب مغزدار است که در فرش ماشینی به عنوان نخ خاب به کار میرود. پشم دیر آتش میگیرد، آلودگی را خوب پنهان میکند و پس از شستوشو به حالت اول برمیگردد، اما مقاومت سایشیاش نسبتاً کم است و به همین دلیل اغلب با حدود ۲۰ درصد نایلون مخلوط میشود. نیوزیلند بزرگترین تأمینکنندهٔ پشم فرشی جهان است.
- چگالی
- ۱٫۳۲ تا ۱٫۳۴ گرم بر سانتیمتر مکعب
- قطر الیاف
- بیش از ۳۳ میکرون
- مخلوط رایج
- پشم/نایلون ۸۰/۲۰
- نام انگلیسی
- Carpet wool
- بازیافت رطوبت
- ۱۶ تا ۱۸ درصد
- دمای تثبیت تاب
- حدود ۱۰۵ درجه با بخار اشباع
- ازدیاد طول تا پارگی
- ۲۵ تا ۳۵٪ (خشک)، تا ۵۰٪ (خیس)
- بزرگترین تأمینکننده
- نیوزیلند
- بخش
- نخ و الیاف
- آخرین بهروزرسانی
- ۷ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
پشم لیف طبیعی خاب فرش است و در فرش ماشینی هم جایگاه ویژهای دارد. پشم هنوز محبوبترین لیف خاب در فرشهای ساخت بریتانیاست[۱]. این مقاله ویژگیهای پشم فرشی، مزایا و ضعفها، روشهای ریسندگی و فرایندهای کارخانهای آن را مرور میکند. برای پشم در قالی دستباف، مقالهٔ مواد اولیه فرش دستباف را ببینید.
پشم فرشی چه ویژگیهایی دارد؟
پشم فرشی درشت (قطر بیش از ۳۳ میکرون)، فردار و اغلب مغزدار است[۱]. پشم برخی نژادهای کوهستانی بریتانیا محبوب است ولی الیاف کَمپ و تیره دارد؛ برای فرشهای ساده و روشن، پشم سفید و بدون موی تیره ترجیح دارد و پشم نیوزیلند، که نرمتر و براقتر شمرده میشود، در این زمینه رایج است[۱].
نیوزیلند بزرگترین تأمینکنندهٔ پشم فرشی جهان است. گوسفندان آن نژادهای دومنظوره (گوشت و پشم) هستند و هر ۶ تا ۱۲ ماه پشمچینی میشوند[۲]. برخلاف تصور رایج، پشم فرشی نیوزیلند از نژاد مرینو نیست؛ مرینو بیشتر محصول استرالیاست[۱][۳][۲].
| گرید پشم (نمونه) | میانگین قطر (میکرون) |
|---|---|
| نیوزیلند اسلیپ | حدود ۳۵٫۸ |
| انگلیسی کراسبرد | حدود ۳۵٫۱ |
| جوریای هندی | حدود ۴۲٫۵ |
دادههای جدول از فصل الیاف و نخهای فرش در کتاب مرجع صنعت است[۳].
خواص فیزیکی
چگالی پشم ۱٫۳۲ تا ۱٫۳۴ و بازیافت رطوبت آن ۱۶ تا ۱۸ درصد است[۴]. ازدیاد طول تا پارگی در حالت خشک ۲۵ تا ۳۵ درصد است و در حالت خیس به حدود ۵۰ درصد میرسد[۴].
مزایای پشم در خاب فرش
- مقاومت در برابر آتش: فرش پشمی دیر آتش میگیرد و بدون عملآوری ویژه به مقاومت بالایی در برابر شعله میرسد[۱]. پشم هنگام سوختن دود و گرمای کمی تولید میکند[۲].
- پنهانکردن آلودگی: پشم بهطور طبیعی آلودگی را پنهان میکند و به شستوشو پاسخ خوبی میدهد؛ پرزهای خوابیده اغلب در اثر آب گرم شستوشو دوباره بلند میشوند[۱].
- مقاومت طبیعی در برابر لکه: سطح پشم آبگریز است و لکه را دیرتر میگیرد، هرچند پس از خیسشدن ممکن است لکه بردارد[۲].
- جذب آلایندهها: پشم گازهای آلایندهای مانند فرمالدهید، دیاکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن را جذب میکند[۱][۲].
ضعفها و مخلوط پشم و نایلون
مقاومت سایشی پشم نسبتاً کم است و استفاده از آن در فرشهای کموزن پرخطر است[۱]. بهترین نسبت نظری برای افزودن نایلون ۷۰/۳۰ است، اما مخلوط پشم/نایلون ۸۰/۲۰ رایجتر است[۱]. در فرشهای اکسمینستر ویژهٔ هتل و کشتی هم خاب اغلب پشم، نایلون یا مخلوط ۸۰/۲۰ است[۵].
لارو برخی بیدها و سوسکها پشم را میخورد؛ از این رو نخ خاب پشمی در کارخانه با مادهٔ ضدحشرهٔ پایدار عملآوری میشود[۲]. این عملآوری معمولاً در مراحل تر انجام میشود و روشهایی هم برای افزودن پودر ضدحشره در مرحلهٔ تکمیل فرش ابداع شده است[۲].
ریسندگی نخ پشمی
| سیستم | ویژگی نخ | نکته |
|---|---|---|
| پشمی (woollen) | پفدار، الیاف نامنظم | فقط سه مرحله: مخلوط، کاردینگ، ریسندگی |
| نیمهفاستونی | فشردهتر و براقتر، الیاف موازی | پشم مرغوبتر لازم دارد |
| فاستونی | صاف و ظریف | مرحلهٔ شانهزنی؛ طول دستهٔ الیاف ۶۰ تا ۱۷۵ میلیمتر |
دادههای جدول از منابع تخصصی ریسندگی نخ فرش است[۳].
ریسندگی پشمی یکی از دو مسیر اصلی تولید نخ خاب فرش است و بیشتر نخ خاب فرشهای بافتهشدهٔ بریتانیا به این روش ریسیده میشود[۱]. بنابراین این ادعا که «سیستم پشمی فقط برای قالی دستباف مناسب است» درست نیست[۱][۳]. در نیمهفاستونی، میانگین طول الیاف شسته نباید کمتر از ۷۵ میلیمتر باشد و بیش از ۳۰ درصد الیاف نباید زیر ۵۰ میلیمتر باشند[۳].
حداقل تعداد الیاف در سطح مقطع نخ حدود ۵۰ تا ۶۰ است و همین، ظریفترین نمرهٔ قابل ریسیدن را محدود میکند؛ برای نمونه پشم ۳۶ میکرونی تا حدود نمرهٔ ۱۴٫۵ متریک ریسیده میشود[۳]. در نخ پشمیریس، الیاف بلندتر از طول پرز ممکن است از پرز بیرون بیایند و روی سطح بخوابند؛ نخ نیمهفاستونی این مشکل را ندارد[۱].
شستوشو و تثبیت تاب
شستوشوی پشم خام، چربی (واکس پشم)، نمکهای عرق و خاک را جدا میکند[۲]. تثبیت تاب پشم برخلاف الیاف مصنوعی به گرما و آب با هم نیاز دارد[۶]. این کار با بخار اشباع در حدود ۱۰۵ درجهٔ سانتیگراد انجام میشود و روش هوای داغ «سوسن» برای پشم مناسب نیست[۶].
افزودن حدود ۵ درصد الیاف پلیاستر با نقطهٔ ذوب پایین به نخ پشمی، پس از حرارت، از باز شدن تاب پرز جلوگیری میکند و پرزریزی را کاهش میدهد[۱].
پشم در روشهای بافت ماشینی
گرمای اصطکاک هنگام بیرونکشیدن سیم در بافت ویلتون نخهای حساس به گرما را ذوب میکند؛ به همین دلیل خاب ویلتون سیمی بیشتر پشم، نایلون یا مخلوط این دو است[۵]. نخ پشم معمولاً روی بوبین مخروطی یا کلاف به کارخانه میرسد و پشم و اکریلیک در ماشین بافت نخهای «چسبنده» به شمار میآیند[۵]. در مرحلهٔ تکمیل، کیفیتهای پشمی معمولاً از سه سر تراش یا بیشتر عبور میکنند[۵]؛ جزئیات در تکمیل فرش ماشینی آمده است. برای روش نگهداری فرش پشمی و پیشگیری از بید، نگهداری و شستشوی فرش را ببینید.
پرسشهای پرتکرار
چرا فرش پشمی ماشینی را با نایلون مخلوط میکنند؟
مقاومت سایشی پشم نسبتاً کم است. نسبت نظری بهینهٔ افزودن نایلون ۷۰/۳۰ است، اما در عمل مخلوط پشم/نایلون ۸۰/۲۰ رایجتر است.
آیا فرش ماشینی پشمی بید میزند؟
لارو برخی بیدها و سوسکها پشم را میخورد. به همین دلیل نخ خاب پشمی فرش معمولاً در کارخانه با مادهٔ ضدحشره عملآوری میشود، ولی نظافت منظم همچنان لازم است.
بهترین پشم برای فرش ماشینی کدام است؟
پشم فرشی درشت و فردار است. پشمهای نیوزیلند سفیدتر، نرمتر و براقتر شمرده میشوند و برای فرشهای روشن ساده ترجیح داده میشوند.
فرق نخ پشمیریس و نیمهفاستونی چیست؟
ریسندگی پشمی نخ پفدار با الیاف نامنظم میدهد؛ نیمهفاستونی نخی فشردهتر و براقتر با الیاف موازی میسازد، ولی پشم مرغوبتری لازم دارد.
منابع
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۱ — D. Whitefoot, *Carpet types and requirements* (ص ۱–۱۸)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۴ — E. J. Wood (AgResearch), *Wool carpets* (ص ۷۷–۱۰۱)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۲ — S. K. Chaudhuri & S. Bandyopadhyay, *Structure and properties of carpet fibres and yarns* (ص ۱۹–۴۳)مشاهده ↗ ↩
- CAMEO — Woolمشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۳ — S. Demey (N.V. Michel Van de Wiele), *Advances in carpet weaving* (ص ۴۴–۷۶)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۹ — W. Carr & H. Dong, *Developments in the thermal processing of carpets* (ص ۲۹۱–۳۱۰)مشاهده ↗ ↩