نگهداری درست فرش بر چند اصل ساده استوار است: جاروبرقی منظم برای برداشتن گردوغبار ساینده، پاککردن فوری لکه با روش «جذب کن، نمال»، چرخاندن فرش برای پخش یکنواخت ساییدگی و نور، پیشگیری از بید و کپک، و شستشوی تخصصی دورهای. فرش ماشینی و دستباف در ساختار پشت و الیاف با هم فرق دارند و این تفاوتها در شستوشو و خشککردن اهمیت پیدا میکند.
- لکه
- جذب با پارچهٔ سفید از لبه به مرکز، بدون مالیدن
- جاروبرقی
- دستکم هفتهای یک بار؛ نقاط پرتردد بیشتر
- نام انگلیسی
- Carpet and rug care
- چرخاندن فرش
- دستکم سالی یک بار
- پیشگیری از بید
- نظافت منظم، بازرسی، انجماد
- شستشوی تخصصی موکت
- هر ۱۲ تا ۱۸ ماه
- حداکثر زمان خشکشدن
- حدود ۱۲ ساعت
- شستشوی تخصصی فرش دستباف
- هر دو تا سه سال
- بخش
- خرید و نگهداری
- آخرین بهروزرسانی
- ۷ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
این مقاله اصول نگهداری فرش ماشینی و فرش دستباف را کنار هم میآورد و هر جا که رفتار این دو فرق دارد، آن را جداگانه توضیح میدهد. توصیههای مربوط به موکت و فرش سرتاسری از راهنماهای انجمن فرش و قالیچهٔ آمریکا (CRI) و سازندگان گرفته شده است.
جاروبرقی و گردوغبار
گردوغبار سیلیسی ساینده است و الیاف را میبُرد[۱]؛ به همین دلیل جاروبرقی منظم مهمترین کار نگهداری است. انجمن فرش و قالیچهٔ آمریکا هفتهای یک بار را شروع خوبی میداند و برای نقاط پرتردد یا محل رفتوآمد حیوانات خانگی جاروی روزانه، برای نقاط با تردد متوسط هفتهای دو بار و برای نقاط کمتردد هفتهای یک بار را پیشنهاد میکند[۲]. حرکت جاروبرقی باید آهسته و با رفتوبرگشتهای همپوشان (حدود چهار بار) باشد[۲]. فرش دستباف را در جهت خواب پرز جارو کنید[۳].
پادری در ورودیها خاک و رطوبت بیرون را پیش از رسیدن به فرش میگیرد[۴][۳]. زیرفرشی مناسب هم عمر فرش را بیشتر و از لغزیدن آن جلوگیری میکند[۳]. به گفتهٔ یکی از منابع مرجع صنعت فرش، ساختار سهبعدی خاب ذرات ریز آلرژیزا را تا زمان جاروبرقی در خود نگه میدارد؛ این نکتهٔ دیگری در اهمیت جاروی منظم است[۵].
پاککردن لکه و مایعات ریخته
قاعدهٔ اصلی: مواد جامد را بردارید و مایع را با پارچه یا دستمال سفید و خشک، از لبهٔ لکه به سمت مرکز، جذب کنید[۲]. هرگز نمالید و چنگ نزنید؛ مالیدن به الیاف آسیب میزند، لکه را پخش میکند و ممکن است سطح فرش را پرزدار کند[۲][۴]. برای لکهبری از محلولهای آزموده یا آب ساده استفاده کنید[۲].
| لکه | روش پیشنهادی انجمن فرش و قالیچهٔ آمریکا |
|---|---|
| شراب یا شکلات | یکچهارم قاشق چایخوری مایع ظرفشویی بیرنگ در یک پیمانه آب گرم |
| قهوه یا چای | یک پیمانه سرکهٔ سفید با یک پیمانه آب |
| جوهر | الکل طبی روی پارچه و جذبکردن |
| موم و شمع | پوشاندن با پاکت کاغذی قهوهای و گرمای ملایم اتو |
روشهای جدول از راهنمای انجمن فرش و قالیچهٔ آمریکا است[۲]. سطح پشم آبگریز است و بهطور طبیعی کمتر لکه میگیرد، اما پس از خیسشدن ممکن است لکه بردارد؛ پس سرعت عمل مهم است[۶]. فرشهای دارای رنگ طبیعی را با صابون خنثی و بدون اسید یا قلیای قوی بشویید[۷].
نور آفتاب و چرخاندن فرش
نور، بهویژه پرتو فرابنفش، رنگها را کمرنگ و الیاف را ضعیف میکند و آسیب آن تجمعی است: نور شدیدِ کوتاهمدت و نور کمِ طولانیمدت میتوانند آسیب یکسانی بزنند[۱]. فرش با رنگ طبیعی در آفتاب مستقیم رنگ میبازد، پس آن را در سایه خشک کنید[۷]. در فرش ماشینی، خاب پلیپروپیلن اگر پایدارکنندهٔ فرابنفش نداشته باشد در نور خورشید تخریب میشود[۸].
فرش را دستکم سالی یک بار بچرخانید تا نور و ساییدگی یکنواخت پخش شود[۳].
بید، سوسک فرش و کپک
لارو بید لباس و سوسک فرش پروتئین پشم را میخورد و فرش را سوراخ میکند[۱]. نخ خاب پشمی فرش ماشینی پشمی معمولاً در کارخانه با مادهٔ ضدحشره عملآوری میشود[۶]، اما پیشگیری در خانه همچنان لازم است:
- نظافت منظم و بازرسی گوشههای تاریک و دستنخورده[۱].
- قرنطینه و بازرسی فرشی که تازه وارد خانه شده است[۱].
- روش انجماد: فرش را در پلاستیک پلیاتیلن کاملاً بسته، دستکم یک هفته در دمای منفی ۲۰ درجهٔ سانتیگراد نگه دارید؛ پس از خروج، بسته را باز نکنید تا به دمای اتاق برسد و فرش را مدتی زیر نظر بگیرید[۹].
در رطوبت نسبی ۹۰ درصد، کپک در چند روز رشد میکند و لکه و ضعف دائمی در الیاف میسازد[۱].
انبارکردن
پیش از انبارکردن فرش را تمیز کنید و در کاغذ بپیچید؛ آن را در کیسهٔ پلاستیکی یا جای نمناک نگذارید تا کپک نزند[۳]. فرشهای سفت مانند بیجار را لوله کنید و تا نکنید، چون تاکردن میتواند بنیاد آنها را بشکند[۱۰][۷].
شستشوی تخصصی
انجمن فرش و قالیچهٔ آمریکا شستشوی عمیق موکت و فرش سرتاسری را هر ۱۲ تا ۱۸ ماه توصیه میکند[۲] و یکی از سازندگان فرش، شستشو با روش استخراج با آب داغ را دستکم هر ۱۸ ماه یک بار لازم میداند[۴]. برای فرش دستباف، بهویژه ابریشمی، شستشوی تخصصی هر دو تا سه سال توصیه شده است[۳].
تفاوت فرش ماشینی و دستباف در شستوشو
- عبور آب: آب از پشت توریمانندِ فرش دستباف عبور میکند و چرکِ پای پرز را بهتر میزداید، اما از پشت لاتکسی فرش ماشینی عبور نمیکند[۳].
- سختشدن پشت: لاتکس با گذشت زمان سخت و شکننده میشود[۳].
- پود جوت: جوت، پود رایج فرش بافتهشدهٔ ماشینی، در برابر حملهٔ باکتری بهویژه در حالت خیس آسیبپذیر است[۵].
- ویسکوز: استحکام ویسکوز در حالت خیس به حدود نصف حالت خشک میرسد[۱۱]؛ خاب ویسکوز یا «بامبو» را باید با احتیاط بیشتر شست.
مشکل رایج در شستوشوی خانگی، خیسکردن بیش از حد و مصرف زیاد شوینده است؛ فرش باید حداکثر ظرف ۱۲ ساعت خشک شود[۳]. برای تشخیص نوع فرش پیش از شستوشو، تشخیص فرش دستباف از ماشینی را ببینید.
الکتریسیتهٔ ساکن در زمستان
وقتی رطوبت نسبی هوا کمتر از حدود ۳۰ درصد باشد، تمایل به تجمع بار الکتریسیتهٔ ساکن بهشدت بیشتر میشود[۱۲]. در زمستان، گرمکردن هوای سرد و خشک بیرون رطوبت نسبی داخل ساختمان را پایین میآورد؛ هر ۱۰ درجه افزایش دما رطوبت نسبی را تقریباً نصف میکند[۱۲]. خاب نایلون هم ممکن است بار ساکن تولید کند و شوک الکتریکی بدهد[۵]. برای انتخاب فرش مناسب از ابتدا، راهنمای خرید فرش ماشینی را ببینید.
پرسشهای پرتکرار
فرش را هر چند وقت یک بار جاروبرقی بکشیم؟
بهطور کلی هفتهای یک بار شروع خوبی است؛ برای نقاط پرتردد یا محل رفتوآمد حیوانات خانگی روزانه، و برای نقاط با تردد متوسط هفتهای دو بار توصیه شده است.
وقتی چای یا قهوه روی فرش ریخت چه کنیم؟
فوراً مایع را با پارچهٔ سفید و خشک از لبه به سمت مرکز لکه جذب کنید و نمالید. برای قهوه و چای مخلوط یک پیمانه سرکهٔ سفید و یک پیمانه آب پیشنهاد شده است.
فرش ماشینی را میشود مثل فرش دستباف با آب فراوان شست؟
آب از پشت فرش دستباف عبور میکند ولی از پشت لاتکسی فرش ماشینی نه؛ همچنین پود جوت در حالت خیس در برابر باکتری آسیبپذیر است. پس فرش ماشینی نباید مدت زیادی خیس بماند.
چطور از بید زدن فرش پیشگیری کنیم؟
نظافت منظم، بازرسی گوشههای تاریک و دستنخورده و قرنطینهٔ فرش تازهوارد مؤثرند. اگر آلودگی دیدید، نگهداشتن فرشِ کاملاً بستهبندیشده دستکم یک هفته در منفی ۲۰ درجه روشی شناختهشده است.
فرش را زیر آفتاب خشک کنیم؟
خیر. نور، بهویژه فرابنفش، رنگها را کمرنگ و الیاف را ضعیف میکند و فرش با رنگ طبیعی باید در سایه خشک شود.
منابع
- Canadian Conservation Institute — CCI Notes 13/1 Textiles and the Environmentمشاهده ↗ ↩
- Carpet and Rug Institute — Easy Carpet Cleaning Tips for Your Homeمشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۶ — K. K. Goswami, *Developments in handmade carpets: introduction* (شامل جدول تاریخی ۶٫۱، ص ۱۳۸–۱۸۱)مشاهده ↗ ↩
- Shaw Floors (راهنمای سازنده) — Carpet Care & Maintenanceمشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۱ — D. Whitefoot, *Carpet types and requirements* (ص ۱–۱۸)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۴ — E. J. Wood (AgResearch), *Wool carpets* (ص ۷۷–۱۰۱)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۷ — K. K. Goswami, *Developments in handmade carpets: design and manufacture* (ص ۱۸۲–۲۶۸)مشاهده ↗ ↩
- CAMEO — Polypropylene fiberمشاهده ↗ ↩
- Canadian Conservation Institute — CCI Notes 3/3 Controlling Insect Pests with Low Temperatureمشاهده ↗ ↩
- Britannica — Bijar carpetمشاهده ↗ ↩
- CAMEO — Viscose rayonمشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۸ — J. Smallwood, *Static electricity in carpets* (ص ۲۶۹–۲۹۰)مشاهده ↗ ↩