پلیپروپیلن سبکترین لیف فرش است و تنها لیفی است که هم در خاب و هم در زمینهٔ فرش بهطور گسترده به کار میرود. رنگ آن در مذاب و پیش از رشتهسازی ایجاد میشود، به همین دلیل ثبات رنگ بسیار خوبی دارد. نخ پلیپروپیلن به صورت BCF، هیتست و فریز در فرش ماشینی مصرف میشود؛ ارزان و سبک است، اما بازگشتپذیری ضعیفی دارد و به گرما و نور فرابنفش حساس است.
- چگالی
- حدود ۰٫۹۱ گرم بر سانتیمتر مکعب
- استحکام
- ۳ تا ۴ گرم بر دسیتکس
- دمای ذوب
- ۱۶۰ تا ۱۷۰ درجهٔ سانتیگراد
- نام انگلیسی
- Polypropylene (PP) yarn
- گونههای نخ
- BCF، هیتست، فریز، استیپل
- روش رنگکردن
- رنگرزی تودهای (در مذاب)
- بازیافت رطوبت
- صفر
- ازدیاد طول تا پارگی
- ۸۰ تا ۱۰۰ درصد
- بخش
- نخ و الیاف
- آخرین بهروزرسانی
- ۷ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
نخ پلیپروپیلن (PP) از الیاف پلیالفینی ساخته میشود و در فرش ماشینی هم برای خاب و هم برای نخهای زمینه به کار میرود. پلیپروپیلن تنها لیفی است که در هر دو بخش فرش کاربرد گسترده دارد[۱].
خواص فیزیکی و شیمیایی
پلیپروپیلن با چگالی حدود ۰٫۹۱ سبکترین لیف فرش است و به همین دلیل به ازای هر دسیتکس بیشترین پوشانندگی را میدهد[۱][۲]. بازیافت رطوبت آن صفر است و در ۱۶۰ تا ۱۷۰ درجهٔ سانتیگراد ذوب میشود[۲]. این لیف اگر پایدارکنندهٔ فرابنفش نداشته باشد در نور خورشید تخریب میشود[۱][۲].
پلیپروپیلن فرشی استحکامی برابر ۳ تا ۴ گرم بر دسیتکس و ازدیاد طولی میان ۸۰ تا ۱۰۰ درصد دارد[۱]. عدد «۱۰ تا ۲۵ درصد» که در برخی کتابهای فارسی برای ازدیاد طول آمده، با این دادهها سازگار نیست[۱].
رنگرزی تودهای
پلیپروپیلن از حمام رنگ آبی رنگ نمیگیرد. رنگ آن با افزودن رنگدانه به مذاب و پیش از رشتهسازی ایجاد میشود؛ این روش «رنگرزی تودهای» (dope dyeing) نام دارد و ثبات رنگ بسیار خوبی میدهد[۳][۱].
گونههای نخ پلیپروپیلن در فرش
| گونه | ساخت | ویژگی |
|---|---|---|
| BCF | رشتهسازی، کشش و تکسچرهکردن پیوسته | نخ فیلامنتی حجیم؛ برای بافت روبهرو باید با هوا درهمرفته باشد |
| هیتست | تابدادن و تثبیت حرارتی تاب | سر پرز باز نمیشود؛ ویژهٔ خاب بریده |
| فریز | تاب زیاد، فشردهسازی و تثبیت با بخار | نخ فرفری و بافتدار |
| استیپل ریسیده | ریسندگی الیاف منقطع | امکان مخلوط با الیاف دیگر |
BCF
نخ BCF (فیلامنت پیوستهٔ حجیمشده) با فرایند یکپارچهٔ «ریسندگی، کشش و تکسچرهکردن» تولید میشود[۱]. تکسچرهکردن امروز بیشتر با جت سیال داغ انجام میشود و روش قدیمیتر جعبهٔ کوفنده کاربرد کمتری دارد[۱]. خط تکمرحلهای BCF حدود ۳۵۰۰ متر در دقیقه تولید دارد[۱]. واحد تولید پلیپروپیلن به ذوب زیر گاز نیتروژن و کنترل سخت رطوبت نیاز ندارد و از واحد نایلون ارزانتر است[۱].
نخ BCF برای بافت رو به رو باید با هوا درهمرفته باشد، بهطوری که هر ۲٫۵ تا ۳ سانتیمتر یک نقطهٔ درهمرفتگی داشته باشد[۴].
هیتست
تثبیت تاب برای فرشهای خاب بریده ضروری است و پایداری ابعادی، بازگشتپذیری و مقاومت سایشی نخ را بهتر میکند[۵]. نخ هیتست پلیپروپیلن برای بافت روبهرو حدود ۱۲۰ تاب در متر و تثبیت حرارتی درست لازم دارد[۴]. دمای تثبیت پلیپروپیلن با بخار اشباع حدود ۱۲۰ درجه و در روش هوای داغ «سوسن» ۱۴۰ تا ۱۵۰ درجهٔ سانتیگراد است[۵].
فریز و نخهای حجیم
دستگاه «فریزکن» شرکت سوپربا با ابزاری شبیه جعبهٔ کوفنده و به کمک بخار، نخ فرفری (فریز) میسازد[۶]. همچنین اگر الیاف جمعشوندهٔ کوپلیمر پلیپروپیلن و پلیاتیلن با الیاف معمولی مخلوط و در ۱۲۰ تا ۱۳۰ درجه آزاد شوند، نخ «هایبالک» (بسیار حجیم) به دست میآید[۱].
استیپل
الیاف استیپل ۳۰ دسیتکسی برای محصولات زبرتر و الیاف ۶ دسیتکسی برای محصولات نرمتر به کار میروند[۱]. طول استیپل برای ریسندگی نیمهفاستونی حدود ۱۵۰ و برای ریسندگی پشمی حدود ۱۰۰ میلیمتر است[۱].
مزایا
- قیمت پایین: پلیپروپیلن در بخش ارزان بازار عملاً جای ریون را گرفته است[۱].
- ثبات رنگ: به دلیل رنگرزی تودهای[۳][۱].
- سبکی و پوشانندگی: بیشترین پوشانندگی به ازای وزن[۱].
- آمادگی برای بافت: نخ پلیپروپیلن معمولاً مستقیم روی بوبین استوانهای تولید میشود که بیواسطه روی ماشین بافت قرار میگیرد[۴].
محدودیتها
- بازگشتپذیری ضعیف: در فرش حلقهای کوتاه و متراکم مشکلی ندارد، اما در خاب بریدهٔ بلندتر از حدود ۵ میلیمتر ظاهرش زود افت میکند[۳].
- حساسیت به گرما: گرمای اصطکاک هنگام بیرونکشیدن سیم در بافت ویلتون نخهای حساس به گرما مانند پلیپروپیلن را ذوب میکند؛ به همین دلیل خاب ویلتون سیمی بیشتر از پشم یا نایلون است[۴].
- حساسیت به نور فرابنفش: بدون پایدارکننده[۲].
کاربرد در فرش ماشینی
قالیچههای روبهرو با خاب بریدهٔ BCF پلیپروپیلن و فرشهای سیسالنما بیشتر با خاب پلیپروپیلن تولید میشوند[۳][۴]. در زمینهٔ فرش هم پلیپروپیلن در کنار جوت و پنبهٔ تثبیتشده یکی از گزینههای پود است[۴].
یک نمونهٔ تولیدی که سازندهٔ ماشین گزارش کرده: شانهٔ ۳۲۰، شش رنگ، ساختار 1/2V، خاب پلیپروپیلن و عرض ۴ متر، با راندمان ۸۵ درصد حدود ۱۸۰ متر مربع در ساعت فرش میدهد[۴]. در مرحلهٔ تکمیل هم کیفیتهای ارزان پلیپروپیلن معمولاً فقط از یک سر تراش عبور میکنند[۴]. برای مقایسه با الیاف دیگر به نخ اکریلیک، نخ پلی استر و ویسکوز و راهنمای خرید فرش ماشینی مراجعه کنید.
پرسشهای پرتکرار
نخ BCF با نخ هیتست چه فرقی دارد؟
BCF نخ فیلامنتی پیوستهای است که پس از رشتهسازی با جت هوای داغ حجیم میشود. نخ هیتست نخی است که تاب داده شده و تابش با حرارت تثبیت شده تا سر پرزها در فرش خاب بریده باز نشود.
آیا فرش پلیپروپیلن زیر آفتاب خراب میشود؟
پلیپروپیلن بدون پایدارکنندهٔ فرابنفش در نور خورشید تخریب میشود؛ بنابراین نوع نخ و افزودنی آن در فرشهایی که زیر آفتاب مستقیم قرار میگیرند اهمیت دارد.
چرا فرش پلیپروپیلن زود خوابیده به نظر میرسد؟
بازگشتپذیری پلیپروپیلن ضعیف است. در فرش حلقهای کوتاه و متراکم مشکلی ایجاد نمیکند، اما در خاب بریدهٔ بلندتر از حدود ۵ میلیمتر ظاهر فرش زودتر افت میکند.
رنگ فرش پلیپروپیلن ثابت است؟
بله، رنگ این نخ با افزودن رنگدانه به مذاب ایجاد میشود و ثبات بسیار خوبی دارد.
منابع
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۲ — S. K. Chaudhuri & S. Bandyopadhyay, *Structure and properties of carpet fibres and yarns* (ص ۱۹–۴۳)مشاهده ↗ ↩
- CAMEO — Polypropylene fiberمشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۱ — D. Whitefoot, *Carpet types and requirements* (ص ۱–۱۸)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۳ — S. Demey (N.V. Michel Van de Wiele), *Advances in carpet weaving* (ص ۴۴–۷۶)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۹ — W. Carr & H. Dong, *Developments in the thermal processing of carpets* (ص ۲۹۱–۳۱۰)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۴ — E. J. Wood (AgResearch), *Wool carpets* (ص ۷۷–۱۰۱)مشاهده ↗ ↩