فرش ماشینی خابدار از دو لایه ساخته میشود: پارچهٔ زمینه که از چله و پود بافته شده، و لایهٔ خاب که پرزهای ایستادهاش روی زمینه قرار دارند. در فرش بافتهشده هر پرز به شکل V یا U دور پودها گیر میافتد و گره واقعی ندارد. تعداد پودِ هر ردیف پرز، نوع خاب و شیوهٔ مهار خاب مرده، ساختار و کیفیت نهایی فرش را تعیین میکنند.
- انواع سطح
- خاب بریده، خاب حلقه، ترکیبی، بافت تخت
- انواع چله
- سفتباف و شلباف
- نام انگلیسی
- Machine-made carpet structure
- الیاف رایج پود
- جوت، پلیپروپیلن، پنبه
- لایههای اصلی
- زمینه (چله و پود) و خاب
- ساختارهای بافت
- 1/1V، 1/2V، 2/3V، W
- پشت فرش بافتهشده
- لایهٔ نازک چسب (آهار)
- بخش
- فرش ماشینی
- آخرین بهروزرسانی
- ۷ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
دو لایهٔ اصلی: زمینه و خاب
هر فرش خابدار دو لایه دارد: پارچهٔ زمینه که از چله و پود بافته میشود، و لایهٔ خاب که به شکل پرزهای ایستاده روی زمینه قرار میگیرد.[۱] در فرش ماشینی بافتهشده، نخ خاب هنگام بافت در زمینه گیر میافتد؛ اما در فرش تافتینگی، نخ خاب با سوزن در یک زیرهٔ ازپیشآماده فرو میرود.[۲] فرش ماشینی گره واقعی ندارد[۳] و هر پرز به شکل V یا U دور پودها میپیچد.[۲][۱]
چله: سفتباف و شلباف
چلهٔ زمینه دو دسته دارد: چلهٔ سفتباف که کشش زیادی دارد و استحکام طولی فرش را تأمین میکند، و چلهٔ شلباف که پود و پرز را به هم میبندد.[۲][۱] در فرش ویلتون، جوت اغلب نقش چلهٔ «پرکننده» را دارد.[۲][۱] در یک نمونه از مشخصات سازندهٔ ماشین، چلهٔ شلباف از نخ پنبه یا پلیاستر با نمرهٔ ۲۰/۳ متریک و چلهٔ سفتباف با نمرهٔ ۲۰/۵ متریک است.[۱]
از هر دندانهٔ شانهٔ ماشین چند نخ چله عبور میکند؛ به گفتهٔ دیاری بیدگلی معمولاً ۲ تا ۴ نخ، پس تراکم تار فرش مضربی از شانهٔ آن است.[۴] شانه و رابطهاش با تعداد پرز در شانه و تراکم توضیح داده شده است.
پود و تعداد پود در هر ردیف
پود فرش بافتهشده معمولاً از جوت، پلیپروپیلن یا پنبهٔ تثبیتشده است.[۱] جوت به دلیل ارزانی و کمکشبودن پود ایدئال فرش بافتهشده به شمار میآید، ولی در برابر حملهٔ باکتری، بهویژه در حالت خیس، آسیبپذیر است.[۲] این لیف چگالی حدود ۱٫۵ و بازیافت رطوبت حدود ۱۳٫۷۵ درصد دارد و ازدیاد طولش تا پارگی فقط حدود ۱٫۷ درصد است.[۵]
فرشها را بر اساس تعداد پود به ازای هر ردیف پرز «تکپودی»، «دوپودی» یا «سهپودی» مینامند. مثلاً فرش بروکسل (حلقه) معمولاً دوپودی و فرش ویلتون (بریده) اغلب سهپودی بافته میشود[۶] و در اکسمینستر ماسورهای برای هر ردیف پرز سه پود دورشته زده میشود.[۲]
خاب: انواع سطح و ساختارهای بافت
سطح فرش ماشینی چهار حالت اصلی دارد: خاب بریده، خاب حلقه، ترکیب بریده و حلقه، و بافت تخت با خاب شناور.[۱] ساختار گیرایی پرز در زمینه با نمادهایی مانند 1/2V مشخص میشود:
| ساختار | معنا | نکته |
|---|---|---|
| 1/1V | یک پرز برای هر پود | بسیار متراکم[۱] |
| 1/2V | یک پرز برای هر دو پود | رایج در ماشینهای دوراپیری[۱] |
| 1+1/2V | ترکیبی از دو ساختار بالا | —[۱] |
| 2/3V، 2/2V، 1+2/3V | ساختارهای ماشین سهراپیری | 2/3V نسبت به سهپودیِ دوراپیری ۵۰ درصد تولید بیشتری دارد[۱] |
| W | گیرایی پرز دور چند پود | گیرایی بیشتر در فرشهای خاب بلند[۱] |
در یک نمونهٔ فنی، در ساختار 1/2V پنج پود در سانتیمتر برابر ۲٫۵ ردیف خاب است و در 2/3V پانزده پود در سانتیمتر برابر ۵ ردیف خاب.[۱] نحوهٔ ساخت این ساختارها در بافت روبهرو شرح داده شده است.
خاب مرده
در بافتهای نقشدار، هر ستون پرز چند نخ خاب رنگی دارد و در هر نقطه فقط یکی از آنها روی سطح میآید. در ویلتون نخهای انتخابنشده «خاب مرده» میشوند و درون زمینه میمانند.[۲] در بافت روبهروی امروزی، این خاب مرده نیمی در فرش رو و نیمی در فرش زیر درگیر میشود؛ این کار دو فرش را کاملاً یکسان میکند و مرحلهٔ پشتپاککنی را حذف میکند.[۱] اما اگر خاب مرده به صورت شناور پشت فرش زیر رها شود، با هر تغییر رنگ یک پرز در فرش زیر از دست میرود و کیفیت آن پایینتر میآید.[۱] در اکسمینستر فقط خاب دیدهشونده وارد بافت میشود و خاب مرده وجود ندارد.[۲][۱]
پشت فرش: رو به پشت و دستبافنما
در بافت «رو به پشت»، طرح فرش از پشت آن هم دیده میشود و این ویژگی بیشتر در قالیچهها خواسته میشود؛ در بافت «نه رو به پشت» طرح از پشت پیدا نیست و بیشتر برای فرش سرتاسری به کار میرود.[۱] ساختار «دستبافنما» (هندلوک) پشت فرش را بدون چلهٔ پیدا و شبیه قالی دستباف میکند.[۱] با این حال، پشت فرش ماشینی نظم کاملی دارد که حاصل کشش کنترلشدهٔ نخ است.[۳]
آهار و لاتکس
در تکمیل فرش بافتهشده، لایهٔ نازکی از چسب شفاف به پشت فرش زده میشود.[۱] فرش تافتینگی به لایههای بیشتری نیاز دارد: زیرهٔ اولیه، لایهٔ لاتکس و اغلب یک زیرهٔ ثانویه از کنف یا پلیپروپیلن.[۲] نفوذ کافی چسب به نخ برای جلوگیری از ریزش الیاف مهم است؛ در نخ نیمهفاستونی که الیافش موازیاند، اگر آهار خوب نفوذ نکند، الیاف راحتتر بیرون کشیده میشوند.[۷] ریزش الیاف یکی از عیوب فرش ماشینی است که ریشه در همین ساختار دارد.
پرسشهای پرتکرار
فرش ماشینی از چه لایههایی تشکیل شده است؟
از پارچهٔ زمینه (چله و پود) و لایهٔ خاب. در فرش تافتینگی به جای زمینهٔ بافته، زیرهٔ اولیه، لایهٔ لاتکس و اغلب زیرهٔ ثانویه وجود دارد.
خاب مرده چیست؟
نخ خابی است که در یک نقطه از طرح روی سطح نمیآید و درون یا پشت زمینه میماند. در بافت اکسمینستر خاب مرده وجود ندارد.
فرش سهپودی یعنی چه؟
یعنی برای هر ردیف پرز سه پود در زمینه زده میشود. تعداد پود در هر ردیف روی تراکم، استحکام و تعداد پرز در متر مربع اثر دارد.
چرا پشت فرش ماشینی آهار میخورد؟
برای محکم کردن پرزها در زمینه. در فرش بافتهشده لایهٔ نازکی از چسب شفاف به پشت زده میشود و در فرش تافتینگی لایهٔ لاتکس سنگینتری لازم است.
منابع
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۳ — S. Demey (N.V. Michel Van de Wiele), *Advances in carpet weaving* (ص ۴۴–۷۶)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۱ — D. Whitefoot, *Carpet types and requirements* (ص ۱–۱۸)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۶ — K. K. Goswami, *Developments in handmade carpets: introduction* (شامل جدول تاریخی ۶٫۱، ص ۱۳۸–۱۸۱)مشاهده ↗ ↩
- دیاری بیدگلی، منصور (۱۳۹۵). فرش ماشینی: تاریخچه، ساختار، مواد اولیه، روش تولید. دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان. ↩
- CAMEO — Juteمشاهده ↗ ↩
- Wikipedia — Wilton carpetمشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۲ — S. K. Chaudhuri & S. Bandyopadhyay, *Structure and properties of carpet fibres and yarns* (ص ۱۹–۴۳)مشاهده ↗ ↩