عیوب فرش ماشینی از چهار منشأ اصلی میآیند: طراحی و نقشه، کشش و تنظیم ماشین بافت، آمادهسازی و تثبیت حرارتی نخ، و ویژگیهای خود لیف. برخی عیوب مانند ترکیب مرز، نقطهٔ دوبل یا موجدار شدن در همان کارخانه قابل پیشگیریاند و برخی دیگر مانند خوابیدگی پرز پلیپروپیلن یا ریزش الیاف در طول استفاده آشکار میشوند. خریدار با پهنکردن فرش روی زمین صاف، نگاهکردن به پشت و سطح آن زیر نور کافی و لمس پرزها میتواند بسیاری از این عیوب را ببیند.
- عیوب بافت
- موج، افتادگی پرز، اختلاف ارتفاع خاب
- عیوب مصرف
- خوابیدگی پرز، ریزش الیاف، الکتریسیتهٔ ساکن
- عیوب طراحی
- ترکیب مرز، نقطهٔ دوبل
- نام انگلیسی
- Machine-made carpet defects
- ابزار پیشگیری
- نرمافزار طراحی، چلهپیچی مستقیم، حسگر نوری
- عیوب نخ و تثبیت
- راهراه شدن رنگ، تار عنکبوتی
- بخش
- تولید و تکمیل
- آخرین بهروزرسانی
- ۷ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
در فرش ماشینی هم، مانند فرش دستباف، عیوبی پیدا میشود که ارزش و دوام فرش را کم میکند. این مقاله عیوب رایج را بر اساس منشأ آنها دستهبندی میکند و در پایان راهنمایی عملی برای خریدار میدهد. برای آشنایی با مراحلی که این عیوب در آنها پدید میآیند، مراحل تولید فرش ماشینی را ببینید.
عیوب ناشی از طراحی و نقشه
- ترکیب مرز (mix-contour): در برخی ساختارهای بافت مانند 1/2V، اگر قواعد طراحی رعایت نشود، در بعضی تغییرهای رنگ دو نخ در هم میآمیزند و مرز نقش ناخالص میشود[۱].
- نقطهٔ دوبل: دو نخ همزمان در پشت فرش حلقه میسازند[۱].
هر دو عیب را میتوان پیش از بافت پیشبینی کرد: نرمافزارهای طراحی جاهایی را که برای یک چیدمان قفسه و ساختار بافت خاص دچار ترکیب مرز میشوند نشان میدهند تا مواد آزمایشی و فرش درجهدو کمتر شود[۱]. برای نمونه، کشیدن یک خط دورنگ میان دو خط تکرنگ از قواعدی است که بسیاری از این خطاها را حذف میکند[۱].
عیوب ناشی از بافت و تنظیم ماشین
- موجدار شدن فرش: از کشش نایکسان چله میآید و با چلهپیچی مستقیم، که غلتک سفت با کشش یکسان در سراسر عرض میدهد، پیشگیری میشود[۱].
- اختلاف ارتفاع خاب: در بافت رو به رو ارتفاع خاب فرش رو و زیر باید هر روز اندازهگیری و تیغههای برش بازرسی شوند[۱].
- افتادگی پرز: در برخی ماشینهای جدید حسگر نوری پرز افتاده را تشخیص میدهد تا فرش درجهدو کمتر تولید شود[۱].
- افت کیفیت فرش زیر: در روش قدیمیتر «خاب مردهٔ شناور»، با هر تغییر رنگ یک پرز در فرش زیر از دست میرود؛ روش خاب مردهٔ درگیر این مشکل را ندارد و دو فرش را یکسان میکند[۱].
- خطاهای ناشی از نخ: نایکنواختی و نقاط نازک و ضخیم نخ باعث پارگی و توقف ماشین میشوند؛ از این رو برای نخ خاب حدود یکنواختی تعیین میشود[۱].
عیوب ناشی از نخ و تثبیت حرارتی
- راهراه شدن رنگ: اگر نخها در دماهای کمی متفاوت تثبیت حرارتی شوند، رنگ را متفاوت جذب میکنند؛ برای نمونه نخ نایلونی که در ۱۴۰ درجه تثبیت شده سریعتر از نخ تثبیتشده در ۱۳۵ درجه رنگ میگیرد و فرش رنگرزیشده ممکن است راهراه شود[۲]. نایکنواختی مرحلهٔ غلتاندن کلافها در اتوکلاو هم میتواند پس از رنگرزی راهراه ایجاد کند[۲].
- تار عنکبوتی (cobwebbing): در نخ پشمیریس، الیاف بلندتر از طول پرز از پرز بیرون میآیند و روی سطح میخوابند؛ نخ نیمهفاستونی این مشکل را ندارد[۳].
- ریزش الیاف: اگر آهار یا لاتکس به اندازهٔ کافی در نخ نفوذ نکند، بهویژه در نخ نیمهفاستونی با الیاف موازی، الیاف راحتتر بیرون کشیده میشوند[۴].
- تغییر شکل اکریلیک: خاب اکریلیک اگر پس از بافت رنگرزی شود، به دلیل نرمشدن در دمای رنگرزی تغییر شکل میدهد[۴].
عیوبی که در استفاده آشکار میشوند
- خوابیدگی و افت ظاهر: پلیپروپیلن بازگشتپذیری ضعیفی دارد و در خاب بریدهٔ بلندتر از حدود ۵ میلیمتر ظاهرش زود افت میکند[۳].
- الکتریسیتهٔ ساکن: خاب نایلون ممکن است بار ساکن ایجاد کند و شوک الکتریکی بدهد[۳]؛ در هوای خشک با رطوبت نسبی کمتر از حدود ۳۰ درصد تمایل به تجمع بار بهشدت بیشتر میشود[۵].
- سختشدن پشت: لاتکس با گذشت زمان سخت و شکننده میشود[۶].
- زیپشدگی در موکت تایلی: اگر اندازهٔ تکرار نقش با ابعاد تایل جور نباشد، در لبهٔ تایلها ناپیوستگی نقش دیده میشود[۳].
خریدار چگونه عیب را تشخیص دهد؟
این نکتهها برای بررسی فرش پیش از خرید کاربردیاند:
- روی زمین صاف پهن کنید: گونیا بودن، صافی و نبودِ موج یا برآمدگی را بسنجید[۶].
- زیر نور کافی نگاه کنید: راههای کمرنگ و پررنگ در جهت طول یا عرض، و مرزهای ناخالص رنگ را جستوجو کنید[۲][۱].
- پشت فرش را ببینید: حلقههای اضافی یا دوبل، و یکنواختی آهار را وارسی کنید[۱].
- پرزها را لمس کنید: با کشیدن دست روی سطح، ریزش الیاف یا اختلاف ارتفاع را حس کنید[۴][۱].
- لبهها و ریشه را بررسی کنید: در فرش ماشینی کنارهها و دو سر باید صاف و منظم باشند[۶].
برای فهرست کامل معیارهای خرید، راهنمای خرید فرش ماشینی و برای مرحلهٔ آهار و تراش، تکمیل فرش ماشینی را ببینید.
دربارهٔ درجهبندی
فرشها بر اساس نوع و شدت عیوب درجهبندی میشوند (درجهٔ یک، دو و مانند آن). معیارهای عددی درجهبندی، مانند درصد مجاز اختلاف ابعاد، باید از استاندارد ملی مربوط گرفته شود؛ برخی عیوب رایج در اصطلاحات بازار ایران، مانند «سرکجی» یا «سوختگی تراش»، در منابع مرجع بینالمللی معادل مستقیمی ندارند و این مقاله به آنها نپرداخته است.
پرسشهای پرتکرار
چرا فرش ماشینی موج برمیدارد؟
یکی از علتهای اصلی موج، کشش نایکسان نخهای چله در عرض ماشین است. کارخانهها با چلهپیچی مستقیم و غلتک سفت و یکنواخت از آن پیشگیری میکنند.
راهراههای کمرنگ و پررنگ روی فرش عیب است؟
اگر ناخواسته باشد بله. این راهها میتوانند از تفاوت دمای تثبیت حرارتی نخ یا نایکنواختی آن ناشی شوند که باعث میشود نخها رنگ را متفاوت جذب کنند.
ریختن پرز از فرش نو طبیعی است؟
ریزش مداوم الیاف میتواند نشانهٔ نفوذ ناکافی آهار یا لاتکس در نخ باشد.
فرش درجهدو یعنی چه؟
فرشی که به دلیل عیوب بافت یا ظاهر در درجهٔ کیفی پایینتر قرار میگیرد. سازندگان با نرمافزار طراحی و حسگرهای ماشین میکوشند سهم این فرشها را کم کنند.
منابع
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۳ — S. Demey (N.V. Michel Van de Wiele), *Advances in carpet weaving* (ص ۴۴–۷۶)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۹ — W. Carr & H. Dong, *Developments in the thermal processing of carpets* (ص ۲۹۱–۳۱۰)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۱ — D. Whitefoot, *Carpet types and requirements* (ص ۱–۱۸)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۲ — S. K. Chaudhuri & S. Bandyopadhyay, *Structure and properties of carpet fibres and yarns* (ص ۱۹–۴۳)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۸ — J. Smallwood, *Static electricity in carpets* (ص ۲۶۹–۲۹۰)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۶ — K. K. Goswami, *Developments in handmade carpets: introduction* (شامل جدول تاریخی ۶٫۱، ص ۱۳۸–۱۸۱)مشاهده ↗ ↩