فرش تافتینگ کفپوشی است که در آن ردیفی از سوزنها نخ خاب را در یک زیرهٔ ازپیشآماده فرو میکنند و حلقه میسازند؛ سپس پرزها با لایهٔ لاتکس محکم میشوند. این روش از مکانیزهشدن رودوزی «کندلویک» در آمریکا پدید آمد و امروز روش غالب تولید کفپوش نساجی است؛ به طوری که بیش از ۹۰ درصد فرش آمریکا تافتینگی است. فرش تافتینگ بافته نمیشود و ثبات ابعادی آن به لایههای پشت فرش وابسته است.
- اصل کار
- فرو کردن نخ خاب با سوزن در زیرهٔ آماده
- خاستگاه
- دالتون، جورجیا (آمریکا)
- لیف پیشتاز
- نایلون
- معیار ظرافت
- گیج (فاصلهٔ سوزنها)
- نام انگلیسی
- Tufted carpet
- نخستین ماشین
- دههٔ ۱۹۳۰م
- لایههای پشت
- زیرهٔ اولیه، لاتکس، زیرهٔ ثانویه
- گیجهای رایج
- ۵/۳۲، ۱/۸ و ۱/۱۰ اینچ
- بخش
- روشهای بافت ماشینی
- آخرین بهروزرسانی
- ۷ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
فرش تافتینگ چیست؟
فرش تافتینگ یکی از سه خانوادهٔ اصلی کفپوشهای نساجی ماشینی است؛ دو خانوادهٔ دیگر فرشهای بافتهشده و کفپوشهای نمدی سوزنی هستند.[۱] در فرش ماشینی بافتهشده نخ خاب هنگام بافت در زمینه گیر میافتد، اما در تافتینگ سوزنها نخ خاب را در یک زیرهٔ ازپیشآماده فرو میکنند و خاب با لاتکس محکم میشود.[۱] کار ماشین تافتینگ شبیه چرخ خیاطی خانگی است: سوزنها از پارچهٔ زمینه (زیرهٔ اولیه) میگذرند و حلقه میسازند.[۲]
پیدایش و گسترش
تافتینگ از مکانیزهشدن رودوزی «کندلویک» در دالتونِ ایالت جورجیای آمریکا پدید آمد.[۱][۳] نخستین ماشین تافتینگ در دههٔ ۱۹۳۰م در دالتون ساخته شد.[۳] سهم فرش تافتینگی از تولید فرش آمریکا از حدود ۱۰ درصد در ۱۹۵۰م به بیش از ۹۰ درصد امروز رسیده است.[۳] به طور کلی، بیشتر تولید فرش جهان امروز با فناوری تافتینگ انجام میشود.[۲] نایلون نخستین لیف مصنوعی خاب فرش بود و تا امروز لیف پیشتاز فرش تافتینگی است.[۴] روند تاریخی این تحول در تاریخچهٔ فرش ماشینی در جهان آمده است.
ماشین تافتینگ چگونه کار میکند؟
ماشین تافتینگ در سادهترین شکل این اجزا را دارد:[۱]
- غلتکهای تغذیهٔ نخ در سراسر عرض ماشین؛
- راهنماها که از درهمرفتن تکتک نخها جلوگیری میکنند؛
- ردیف سوزنها که نزدیک نوکشان سوراخ دارند و در سراسر عرض ماشین بالا و پایین میروند؛
- قلابها، یکی برای هر سوزن، که زیر پارچهٔ زمینه حلقه را میگیرند.
پارچهٔ زمینه میان غلتکهای خاردار کشیده میشود و جلو میرود.[۱] سوزنها در پایینترین نقطه با قلابها درگیر میشوند و حلقه میسازند؛ با بالا رفتن سوزن، قلاب حلقه را رها میکند و این چرخه با سرعت زیاد تکرار میشود.[۱] نخ معمولاً از قفسههای بزرگ و از درون لولههای پلاستیکی تغذیه میشود؛ برای سفارشهای کوچک از غلتک نخ استفاده میشود که اقتصادیتر است.[۱]
خاب حلقه و خاب بریده
برای خاب حلقه، نوک قلابها رو به جهت حرکت پارچه است. برای خاب بریده، قلابها رو به سمت تغذیهٔ پارچه قرار میگیرند؛ حلقهها روی قلاب میمانند و تیغههای تخت با حرکتی قیچیمانند آنها را میبرند.[۱] ترکیب خاب بریده و حلقه هم رایج است.[۲]
گیج
ظرافت ماشین تافتینگ با «گیج»، یعنی فاصلهٔ سوزنها در سوزنبار، بیان میشود. گیجهای رایج فرش سرتاسری ۵/۳۲ اینچ (۲۵٫۲ سوزن در دسیمتر)، ۱/۸ اینچ (۳۱٫۵) و ۱/۱۰ اینچ (۳۹٫۴) هستند.[۱] گیج در تافتینگ نقشی شبیه «شانه» در بافت روبهرو دارد؛ نگاه کنید به شانه و تراکم.
نقشآفرینی در تافتینگ
سادهترین فرشهای تافتینگی ساده یا راهراهاند، اما امروز نقش و بافتهای پیچیده هم ممکن است:[۱]
- چند ارتفاع حلقه: با غلتکهای تغذیهٔ سروموتوری، ارتفاع حلقهها بهدقت کنترل میشود و بافت برجسته پدید میآید.[۱]
- سوزنبار لغزان دوبل: دو سوزنبار که پیش از هر ضربه جابهجا میشوند، با نخهای رنگی به ترتیب معین نقش میسازند.[۱]
- سوزنهای تککنترل: هر سوزن جداگانه کنترل میشود و فرشی نقشدار شبیه اکسمینستر پدید میآید.[۱]
- چاپ: طرح روی فرش تافتینگی ساده چاپ میشود.[۱][۲]
پشت فرش: لاتکس و زیرهٔ ثانویه
فرش تافتینگی به تکمیل پیچیدهتری از فرش بافتهشده نیاز دارد؛ چون فرش بافتهشده از خود بافت ثبات ابعادی میگیرد.[۱] فرش تافتینگی هنگام خروج از ماشین ثبات ابعادی بسیار کمی دارد، بسیار نرم است و پرزهایش سست در زمینه نشستهاند؛ برای همین یک لایهٔ اولیهٔ سنگین لاتکس لازم است تا پرزها محکم شوند و اغلب یک زیرهٔ ثانویه هم به پشت آن چسبانده میشود.[۱] زیرهٔ ثانویه میتواند از کنف یا مواد مصنوعی مانند پلیپروپیلن باشد.[۱][۲] تجهیزات جدید به جای لاتکس، چسب ذوبگرم پودری را هم به کار میبرند؛ فرشهایی که اینگونه تکمیل شوند سفتی کمتری دارند و نصبشان آسانتر است.[۱] خشککردن و پخت لاتکس از مصرفکنندگان اصلی انرژی گرمایی در تکمیل فرش است.[۵]
نخ و الیاف
خاب فرش تافتینگی میتواند از مخلوط پشم/نایلون ۸۰/۲۰، پشم خالص، پلیآمید خالص یا هر لیف طبیعی و مصنوعی دیگر باشد.[۲] نخ BCF نایلون فرشی معمولاً ۶۵۰ تا ۵۴۰۰ دسیتکس است؛ جهت تاب هم مهم است: تاب S برای ماشین حلقه و تاب Z برای ماشین بریده لازم است.[۴] موکتهای تایلی (پلاکی) در قطع ۵۰×۵۰ سانتیمتر یا ۱۸ اینچ رایجاند.[۱]
هندتافت: تافتینگ دستی
فرش «هندتافت» با تفنگ تافتینگ دستی یا برقی ساخته میشود: طرح در مقیاس یکبهیک روی پارچهای کشیده روی قاب منتقل میشود و بافنده نخ را با تفنگ در آن فرو میکند.[۲] پشت این فرش لایهای دارد که با لاتکس چسبانده شده است؛ هندتافت گره ندارد و نباید به عنوان «دستباف گرهدار» معرفی شود.[۲] فرش ماشینی و تافتینگی هیچکدام گره واقعی ندارند[۶]؛ برای شناخت آنها از قالی دستباف، تشخیص فرش دستباف از ماشینی را ببینید.
پرسشهای پرتکرار
فرق فرش تافتینگ با فرش ماشینی بافتهشده چیست؟
در فرش بافتهشده نخ خاب هنگام بافت میان چله و پود زمینه گیر میافتد؛ در تافتینگ سوزنها نخ را در یک پارچهٔ آماده فرو میکنند و پرزها با لاتکس محکم میشوند.
موکت همان فرش تافتینگ است؟
بیشتر کفپوشهای سرتاسری امروز تافتینگیاند. در آمریکا بیش از ۹۰ درصد تولید فرش با این روش انجام میشود.
آیا فرش هندتافت دستباف است؟
نه به معنای قالی گرهدار. هندتافت با تفنگ تافتینگ دستی یا برقی روی پارچهٔ زمینه زده میشود و پشت آن با لاتکس چسبانده میشود؛ گره ندارد و نباید دستباف گرهدار معرفی شود.
گیج در فرش تافتینگ یعنی چه؟
فاصلهٔ سوزنها در عرض ماشین است؛ هرچه گیج کوچکتر باشد، سوزنها نزدیکترند و خاب متراکمتر میشود. گیجهای رایج فرش سرتاسری ۵/۳۲، ۱/۸ و ۱/۱۰ اینچ است.
منابع
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۱ — D. Whitefoot, *Carpet types and requirements* (ص ۱–۱۸)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۷ — K. K. Goswami, *Developments in handmade carpets: design and manufacture* (ص ۱۸۲–۲۶۸)مشاهده ↗ ↩
- Carpet and Rug Institute — History of Carpetمشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۲ — S. K. Chaudhuri & S. Bandyopadhyay, *Structure and properties of carpet fibres and yarns* (ص ۱۹–۴۳)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۹ — W. Carr & H. Dong, *Developments in the thermal processing of carpets* (ص ۲۹۱–۳۱۰)مشاهده ↗ ↩
- Goswami, K. K. (ed.) (2009). Advances in carpet manufacture. Woodhead Publishing — فصل ۶ — K. K. Goswami, *Developments in handmade carpets: introduction* (شامل جدول تاریخی ۶٫۱، ص ۱۳۸–۱۸۱)مشاهده ↗ ↩